نوس (Nous)

هر چه زمان پیش می‌رود، بشر تمایل به انجام کارهایی دارد که برایش سود و منفعتِ مالی داشته باشد، در غیر این صورت، آن کار از اولویتِ اجراییِ کمتری برخوردار بوده و یا به کل از لیست خارج می‌شود. کاری معنا دارد که برایت سود و اعتبارِ سبز داشته باشد. می‌توانیم در مورد خوب یا بد بودنِ این رویکرد به گفتگو بنشینیم اما اجازه بدهید قبلش مسئله کمی خودش را تعریف نماید:

یک مثال:

شخصی را در نظر بگیرید که هر روز پیاده‌روی می‌کند. برای این کار قاعدتاً دارد زمان صرف می‌کند. ممکن است پیش خود حساب و کتابی کند که اگر تعداد ساعتی که در روز ورزش می‌کند را در طول یکسال محاسبه نماید، چقدر دارد فرصت و موقعیت از دست داده و یا هدررفتِ مالی را تجربه می‌کند. حتی در این حد هم نه، اصلاً برایش این پرسش مطرح می‌شود: ورزش هم کردم «خب که چه»؛ او به دنبال کشفِ یک معنایی از این عمل است و اگر نتواند پاسخِ مکفی پیدا کند، احساسِ بی‌ارزش‌بودن می‌کند. اما این آدم یک چیز را نادیده می‌گیرد: و آن هم این است که تنها با دریچه‌ی «وجودیِ خود»، به قضاوت نشسته است حال آنکه یک دریچه‌ی ثانوی به نام «دیگری» هم وجود دارد که شاهد و ناظر بر رفتار اوست. یعنی چه؟ به زبان ساده، یعنی مثلاً تو در خودت یک عادتی را بوجود آوردی که در یک بازه‌ی زمانیِ مشخص به پیاده‌روی می‌پردازی. از دید تو شاید کاری نباشد که برایت سرمایه و جنبه‌ی مالی داشته باشد و تهِ دلت یک نارضایتی وجود دارد اما می‌توانی کمی از خودت فاصله بگیری و از دیدِ ناظرِ بیرونی نگاه کنی: «شخصی را می‌بینی که دارد هر روز، تحت هر شرایطی - چه بارانی، چه برفی، چه آفتاب سوزان - ورزش می‌کند. این شخص مصداقِ تعهد، سرسختی و استمرار است. این شخص (که تو باشی) ممکن است الهام‌بخشِ افرادی باشی که با تماشا کردنت، روحیه و جانی تازه گرفته‌اند و شروع به برنامه‌ریزی و اقدام به فعالیت بدنی کرده‌اند. ممکن است این افراد هیچگاه به خود تو چیزی نگویند و به روی خودشان نیاورند که چه تغییری در زندگی‌شان بوجود آوردی، ولی تو در زندگیِ آن‌ها «اثرگذار» بودی. شاید کاری که تو می‌کنی، برای خودت یک امر وقت‌تلف‌کن، بی‌معنا و بی‌ارزش باشد اما در عین حال، نویدبخش و صاحبِ معنا از دیدِ دیگری است.

هانا آرنت در کتاب «حیات ذهن» حرفی دارد که می‌توان به قضیه‌ی جاری گره زد:

در مقام ناظر می‌توانید «حقیقتِ» آنچه را منظره به آن مربوط می‌شود بفهمید، اما بهایی که باید بپردازید کناره گرفتن از شرکت در آن است